Grading, bir koleksiyon kartının bağımsız bir firma tarafından incelenip orijinalliğinin doğrulanması, durumuna 1-10 arası bir not verilmesi ve kurcalamaya karşı korumalı sert bir kapsül (slab) içinde mühürlenmesi işlemidir. Kısacası kartın durumu hakkındaki tartışmayı bitiren, herkesin kabul ettiği ortak bir dil sunar. Bir alıcı "kart mint durumda" cümlesine güvenmek zorunda kalmaz; etiketteki nota bakar.

Bu rehberde bir kartın notunun neye göre verildiğini, PSA, BGS ve CGC arasındaki gerçek farkları, graded bir kartın neden ham karttan değerli olduğunu ve dereceli kart alırken nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Bir Kart Grade Edilirken Tam Olarak Ne Yapılır?

Firma hangisi olursa olsun işleyiş birbirine benzer. Kart önce orijinallik açısından incelenir; sahte baskı, kesme (trimming), yeniden renklendirme veya yüzey müdahalesi aranır. Bu kontrolü geçemeyen kartlar not almaz; PSA gibi firmalar kurcalanmış ya da orijinalliği şüpheli kartları doğrudan reddeder.

Ardından kart, deneyimli değerlendiriciler tarafından büyüteç altında incelenir ve notunu alır. Son aşamada kart, ultrasonik kaynakla kapatılan şeffaf bir kapsüle yerleştirilir; üzerinde kartın adı, seti, notu ve benzersiz bir sertifika numarası bulunan etiketle mühürlenir. Bu numarayla firmanın sitesinden kartın gerçekten o notu alıp almadığı sorgulanabilir.

Kapsül aynı zamanda fiziksel koruma sağlar, ama grading'in asıl işlevi koruma değil belgelemedir. Sadece kartı korumak istiyorsanız çok daha ucuz yollar var; sleeve ve toploader gibi temel koruma ürünleri bu iş için yeterlidir.

Bir Kartın Notunu Belirleyen Dört Kriter Nedir?

Firma isimleri değişse de değerlendirme kriterleri sektörde ortaktır:

• Ortalama (centering): Baskının kart üzerinde ne kadar dengeli durduğu. Kenar boşluklarının oranı olarak ölçülür. 55/45 ifadesi, bir kenar boşluğunun karşısındakinden yaklaşık %10 daha kalın olduğu anlamına gelir. PSA'nın Gem Mint 10 için yayımladığı tolerans ön yüzde yaklaşık 55/45, arka yüzde 75/25'tir. Modern kartlarda 10 alamamanın en yaygın sebebi ortalamadır.
• Köşeler (corners): Dört köşenin keskinliği. Elle temas, köşelerde en hızlı iz bırakan şeydir; bu yüzden değerli kartlar paketten çıkar çıkmaz sleeve'e alınır.
• Kenarlar (edges): Kenar boyunca beyazlama, çentik ve soyulma. Koyu ya da renkli çerçeveli kartlarda en ufak beyazlama bile göze battığı için bu kartlarda tam not almak zorlaşır.
• Yüzey (surface): Çizik, baskı lekesi, parlaklık kaybı, kırışıklık ve holografik kartlarda görülen baskı çizgileri.

Genel not, bu kriterlerin en zayıfı tarafından belirlenir. Üç kriterde kusursuz olup ortalaması bozuk olan bir kart yüksek not alamaz. Bir kapsülün üzerindeki tek bir sayıyı okurken aslında tüm bu değerlendirmenin özetini okumuş olursunuz.

PSA, BGS ve CGC Arasındaki Fark Nedir?

Üç firma da 1-10 ölçeği kullanır ama ölçeklerin işleyişi birbirinden farklıdır. Bu fark, aynı kartın farklı kapsüllerdeki fiyatını doğrudan etkiler.

PSA (Professional Sports Authenticator), 1991'den beri faaliyet gösteren ve piyasada en geniş kabul gören firmadır. Etiket üzerinde yalnızca genel not yer alır; dört kriter içeride değerlendirilir ama ayrı ayrı yazılmaz. Ölçekte 1'den 10'a tam notlar ve bazı ara notlar (örneğin 1.5 ve 8.5) bulunur, ancak 9.5 yoktur. Bu, PSA'nın en belirleyici özelliğidir; kusursuza yakın ama tam kusursuz olmayan bir kart 9'da kalır. Bu ara basamağın olmaması, PSA 10 ile PSA 9 arasındaki fiyat farkını büyütür.

BGS (Beckett Grading Services), 1999'dan beri grading yapıyor ve tam tersi bir felsefeyi benimsiyor. Ölçek yarım puanlıdır ve etiket üzerinde dört kriterin her biri ayrı ayrı yazılır. Böylece bir kartın neden 9.5 aldığını, hangi kriterin geride kaldığını doğrudan görürsünüz. Tepe notlar 9.5 Gem Mint ve 10 Pristine'dir. Hobinin en çok konuşulan derecesi olan Black Label ise, dört alt kriterin dördünün birden 10 olması durumunda verilir; son derece nadirdir ve aynı kartın PSA 10 versiyonunun üzerinde fiyat görebilir.

CGC Cards, comic book derecelendirmesinden gelen köklü bir kurumun kart tarafındaki koludur ve özellikle TCG koleksiyoncuları arasında hızla yaygınlaşmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir güncelleme var. CGC, 2023'teki CSG birleşmesiyle birlikte "Perfect 10" derecesini kaldırdı; aynı düzenlemeyle alt not (sub-grade) uygulamasına da son verdi. Gerekçesi, hobinin tek bir Gem Mint 10 standardına yakınsaması ve bir firmadaki 9.5'in başka bir firmadaki 10'a denk gelmesinin yeni koleksiyoncular için kafa karıştırıcı olmasıydı. Bugün CGC'nin tepesinde iki kademe var: Gem Mint 10 ve onun üzerinde, ön yüzde 50/50 ortalama isteyen Pristine 10.

Bu iki kademe arasındaki fark soyut kalmasın. Şu anda mağazamızda bulunan Espeon V (180/203) CGC Pristine 10, Evolving Skies setinin alternate art Ultra Rare kartı ve CGC ölçeğinin en üst basamağında duruyor. Aynı kartın Gem Mint 10'u da üst düzey bir karttır, ancak Pristine etiketi bir basamak yukarısını anlatır ve piyasada karşılığı da farklıdır.

Pratikte durum şuna iniyor. PSA en yüksek yeniden satış primini taşır, BGS kart hakkında en fazla bilgiyi verir, CGC ise TCG tarafında güçlü tanınırlığa sahiptir. İnternette bulacağınız birçok Türkçe kaynak CGC'nin alt not verdiğini hâlâ yazıyor; bu bilgi güncelliğini yitirdi.

Graded Kart Neden Ham Karttan Daha Değerlidir?

Bir kartın kapsülde olması tek başına bir süs değildir; alıcı açısından somut belirsizlikleri ortadan kaldırır.

Orijinallik tescillenmiştir. Değerli kartlarda sahtecilik gerçek bir risktir ve fotoğraftan anlaşılması her zaman mümkün değildir. Graded bir kart, uzman bir ekibin orijinallik incelemesinden geçmiş demektir. Sahte ya da müdahale edilmiş kartlar bu aşamayı geçemez.

Durum tartışmaya kapanır. "Near mint" ifadesi herkesin kafasında farklı bir şeye karşılık gelir. Bir satıcının mint dediğine başka biri hafif yıpranmış diyebilir. Not, bu öznelliği tek bir sayıyla bitirir.

Kartın durumu sabitlenir. Ham bir kart elden ele geçtikçe, her açıp bakışta köşelerinden ve yüzeyinden bir şeyler kaybeder. Mühürlü kapsüldeki kart ise aldığınız gün hangi durumdaysa yıllar sonra da aynı durumdadır.

Nadirlik ölçülebilir hale gelir. Derecelendirme firmaları popülasyon raporu yayımlar; bir kartın bugüne kadar kaç adedinin derecelendirildiği ve bunların hangi notları aldığı herkese açıktır. Bir karttan binlerce adet 10 varsa durum başkadır, sadece birkaç adet varsa başka. Ham kartta böyle bir ölçü yoktur.

Yalnız kapsül tek başına değer yaratmaz. Değeri oluşturan şey, kartın kendi nadirliği ile yüksek notun bir araya gelmesidir. Sıradan bir kartın PSA 10 alması onu nadir bir kart yapmaz.

Graded Kart Alırken Nelere Dikkat Etmeli?

İlk yapılacak şey sertifika numarasını doğrulamak. Her kapsülün etiketinde benzersiz bir numara vardır ve bu numara ilgili firmanın kendi sitesindeki sorgulama ekranına girildiğinde kartın adı, seti ve notu ekrana gelir. Bilgiler elinizdeki kapsülle bire bir eşleşmiyorsa o kartı almayın. Aynı anda kapsülün fiziksel durumuna da bakın; çatlak, kenarlarda açılma izi ya da etikette kayma varsa kapsül müdahale görmüş olabilir. Açılıp yeniden kapatılmış bir kapsülün derecesi geçerliliğini yitirir.

Sık yapılan bir hata da notu kartın nadirliğiyle karıştırmaktır. Not size kartın durumunu anlatır, ne kadar zor bulunduğunu değil. Önce kartın kendisinin arananlardan olup olmadığına karar verin, notu ondan sonra değerlendirin. Fiyat karşılaştırırken de hangi firmanın kapsülüne baktığınızı gözden kaçırmayın, çünkü aynı kartın PSA 10'u ile CGC 10'u aynı fiyata satılmaz.

Son olarak, kartı elinize aldıktan sonra kapsülü açmayın. Merak edip açtığınız anda kartın belgesi de ortadan kalkar; geriye ham bir kart kalır.

Graded kartlar koleksiyonumuzda PSA ve CGC dereceli kartları inceleyebilirsiniz. Koleksiyonunuzu ham kartlarla büyütmeyi tercih ediyorsanız tekli kart koleksiyonumuz geniş bir seçenek sunuyor; bu kartları ilk günkü durumunda tutmak için de Phoenix Shield kart koruma aksesuarları koleksiyonuna göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Graded kart ile ham kart arasındaki fark nedir?
Graded kart, orijinalliği doğrulanmış, durumu bir notla belgelenmiş ve mühürlü kapsülde sabitlenmiş karttır. Ham kart ise bu üç bilgiden yoksundur; durumu alıcı ile satıcının yorumuna kalır.

PSA 9.5 diye bir not var mı?
Yok. PSA'nın ölçeğinde bazı ara notlar bulunsa da 9 ile 10 arasında bir basamak yer almaz. 9.5 notu BGS ve CGC ölçeklerinde vardır.

CGC Pristine 10 ile Gem Mint 10 arasındaki fark nedir?
Pristine 10, CGC ölçeğinin en üst basamağıdır ve ön yüzde 50/50 ortalama ister. Gem Mint 10 da genel olarak 10 almış bir karttır, ancak kriterlerden biri Pristine seviyesine ulaşmamıştır.

Black Label tam olarak nedir?
BGS'nin dört alt kriterinin (ortalama, köşeler, kenarlar, yüzey) dördünün birden 10 olduğu Pristine 10 kartlara verilen siyah etiketli derecedir. Çok nadir görüldüğü için piyasada yüksek prim taşır.

Bir kapsülün gerçek olduğunu nasıl anlarım?
Etiketteki sertifika numarasını ilgili firmanın sitesindeki sorgulama ekranına girin. Kartın adı, seti ve notu elinizdekiyle eşleşmelidir. Ayrıca kapsülde çatlak veya açılma izi olmamalıdır.

Kapsül açılırsa ne olur?
Kapsül açıldığı anda kartın derecesi geçerliliğini yitirir ve kart yeniden ham kart konumuna düşer.